Backend Genel Bakış (Backend Overview)

Bu kategori sunucu taraflı uygulama geliştirme için ihtiyaç duyulan framework, mimari ve araçları kapsar. Framework seçiminden mimari kararlara, API tasarımından deployment süreçlerine kadar pratik bilgiler için hazırlanmıştır.

---

Bu Kategoride Neler Var? (What's in This Category?)

Backend rehberleri beş ana alanı kapsar:

1. Framework Rehberleri -- Laravel, ASP.NET Core, Node.js/Express, Django ve FastAPI ile uygulama geliştirme
2. Mimari Yaklaşımlar (Architecture) -- Katmanlı mimari, design patterns, SOLID prensipleri, clean code
3. API Tasarımı (API Design) -- RESTful API, GraphQL, WebSocket, authentication ve authorization
4. Veritabanı Entegrasyonu (Database Integration) -- ORM kullanımı, migration, seeding, query optimizasyonu
5. Deployment (Dağıtım) -- Docker, CI/CD, sunucu yapılandırma, production best practices

---

Framework Karşılaştırma Tablosu (Framework Comparison)

Özellik	Laravel	Node.js / Express	ASP.NET Core	Django	FastAPI
Dil	PHP	JavaScript / TypeScript	C#	Python	Python
Paradigma	MVC (Full-stack)	Minimalist / Middleware	MVC + DI Container	MTV (Full-stack)	Async API-first
Öğrenme Eğrisi	Orta	Düşük-Orta	Yüksek	Orta	Düşük
ORM	Eloquent	Prisma / Sequelize / Mongoose	Entity Framework Core	Django ORM	SQLAlchemy / Tortoise
Auth	Sanctum, Passport, Breeze	Passport.js, JWT	Identity, JWT Bearer	django.contrib.auth	OAuth2 / JWT (manual)
Real-time	Broadcasting (Pusher/Soketi)	Socket.io (native async)	SignalR	Channels (limited)	WebSocket (native async)
Performans	Orta	Yüksek (async I/O)	Çok Yüksek	Orta	Çok Yüksek (async)
Hosting	Shared / VPS / Forge	VPS / Serverless / Vercel	Azure / VPS / Docker	VPS / Heroku / Docker	VPS / Docker / Serverless
İdeal Proje	Web app, CMS, SaaS MVP	Real-time API, microservice	Enterprise, kurumsal	Data-driven web app	ML API, yüksek performans API

---

Ne Zaman Hangisi? (Decision Tree)

Projenizin ihtiyacına göre framework seçimi:

Hızlı MVP / Prototip

• Laravel -- Hazır authentication, admin panel (Filament/Nova), Eloquent ile hızlı CRUD. Küçük-orta ölçekli web uygulamaları için en hızlı geliştirme süreci.

Real-time API / Microservice

• Node.js / Express -- Asenkron I/O sayesinde WebSocket ve real-time işlemler için ideal. npm ekosistemi ile hızlı paket entegrasyonu. Microservice mimarisine doğal uyum.

Enterprise / Kurumsal Uygulama

• ASP.NET Core -- Güçlü tip sistemi, built-in dependency injection, yüksek performans. Büyük ekipler, karmaşık iş mantığı ve uzun ömürlü projeler için en sağlam seçim.

Veri Bilimi / ML Entegrasyonu

• Python (Django veya FastAPI) -- NumPy, Pandas, TensorFlow/PyTorch ekosistemine doğrudan erişim. Django veri yoğun web uygulamaları için, FastAPI yüksek performanslı ML model servisleri için tercih edilir.

Seçim Özeti (Selection Summary)

Projen ne gerektiriyor?
|
|-- Hızlı web app / MVP?          --> Laravel
|-- Real-time / WebSocket?        --> Node.js + Socket.io
|-- Kurumsal / büyük ekip?        --> ASP.NET Core
|-- ML modeli serve etmek?        --> FastAPI
|-- Data-driven web + admin?      --> Django
|-- Hafif REST API?               --> Express veya FastAPI

---

Mimari Yaklaşım Özeti (Architecture Summary)

Tüm framework'lerde ortak kullanılan katmanlı mimari yaklaşım:

Request --> Controller --> Service --> Repository --> Model/Entity --> Database
                |              |             |
           Validation    Business Logic   Data Access
           Route Match   Authorization    Query Build
           Response      Caching          Transaction

Katman	Sorumluluk	Örnek
Controller	HTTP isteği alır, validasyon yapar, response döner	UserController.store()
Service	İş mantığı, yetkilendirme, cache, 3rd-party entegrasyon	UserService.register()
Repository	Veritabanı erişimi, sorgu oluşturma, transaction	UserRepository.findByEmail()
Model / Entity	Veri yapısı, ilişki tanımları, accessor/mutator	User { name, email, role }

Framework'lere Göre Katman Karşılığı (Layer Mapping per Framework)

Katman	Laravel	ASP.NET Core	Node.js (Express)	Django	FastAPI
Controller	app/Http/Controllers	Controllers/	routes/ veya controllers/	views.py	Router fonksiyonları
Service	app/Services	Services/	services/	services.py (manual)	services/
Repository	app/Repositories	Repositories/	repositories/	Manager (ORM)	repositories/
Model	app/Models	Models/ + Data/	models/ (Prisma schema)	models.py	models/ (SQLAlchemy)

Detaylı mimari rehber, design patterns ve SOLID prensipleri için: Yazılım Mimarisi Rehberi

---

Rehber Haritası (Guide Map)

Bu kategorideki tüm rehberler ve içerikleri:

Rehber	Kapsam	Seviye	Açıklama
Yazılım Mimarisi	Framework bağımsız	Orta-İleri	Katmanlı mimari, SOLID, design patterns, clean code, API tasarımı, güvenlik
Laravel Rehberi	PHP / Laravel	Başlangıç-Orta	MVC, Eloquent ORM, Blade, API, Sanctum auth, testing, deployment
ASP.NET Core Rehberi	C# / .NET	Orta-İleri	MVC, Entity Framework, Identity auth, SignalR, middleware, Azure deploy
Node.js Rehberi	JavaScript / TypeScript	Başlangıç-Orta	Express, npm, REST API, JWT auth, Socket.io, Prisma, testing
Python Rehberi	Python	Başlangıç-İleri	Django, FastAPI, Flask, NumPy, Pandas, Selenium, PyQt5, Pygame

Önerilen Okuma Sırası (Recommended Reading Order)

Başlangıç seviyesindeyseniz:

1. Yazılım Mimarisi -- Temel kavramları öğrenin (MVC, REST, SOLID)
2. Bir framework seçin -- Yukarıdaki karar ağacına göre
3. Seçtiğiniz framework rehberi -- Baştan sona uygulamalı çalışmalar
4. Veritabanı rehberi -- Seçtiğiniz framework'ün ORM'i ile birlikte

Deneyimli geliştriciyseniz:

1. İlgilendiğiniz framework rehberine doğrudan geçin
2. Mimari rehberi referans olarak kullanın
3. Farklı framework'leri karşılaştırmak için bu sayfadaki tabloları inceleyin

---

Terim Sözlüğü (Glossary)

Tüm backend framework'lerinde karşılaşacağınız temel kavramlar:

Mimari & Yapısal (Architecture)

Terim	Açıklama	Örnek
MVC	Model-View-Controller — iş mantığı, görünüm ve veri katmanını ayıran mimari	Laravel, ASP.NET Core, Django
REST API	Representational State Transfer — HTTP üzerinden CRUD işlemleri yapan API standartı	GET /api/users, POST /api/users
Middleware	Request/response arasına giren filtreleme katmanı	Auth kontrolü, CORS, logging, rate limiting
Routing	URL yollarını controller/fonksiyonlara eşleştirme	/users/:id → UserController@show
Controller	HTTP isteklerini karşılayan, response döndüren katman	UserController, ProductController
Service	İş kurallarını içeren katman — controller ile model arasında	OrderService.calculateTotal()
Repository	Veritabanı sorgularını soyutlayan katman	UserRepository.findByEmail()
DTO	Data Transfer Object — katmanlar arası veri taşıma nesnesi	UserDTO { name, email } (model'in tamamını döndürmek yerine)
DI (Dependency Injection)	Bağımlılıkları dışarıdan enjekte etme — test edilebilirlik ve gevşek bağlantı	Constructor injection, interface binding
ORM	Object-Relational Mapping — veritabanı tablolarını sınıflara eşleştirme	Eloquent, EF Core, Prisma, Django ORM

Veritabanı & Veri (Data)

Terim	Açıklama	Örnek
Migration	Veritabanı şema değişikliklerini kod olarak yönetme — versiyon kontrolü	php artisan migrate, dotnet ef migrations add
Seeding	Test/demo verileri ile veritabanını doldurma	php artisan db:seed, factory pattern
Soft Delete	Veriyi silmek yerine deleted_at alanı ile işaretleme	Geri dönüşüm kutusu mantığı
Eager Loading	İlişkili verileri tek sorguda çekme — N+1 problemini önler	User::with('posts')->get()
N+1 Problem	Her kayıt için ayrı sorgu çalışma hatası — eager loading ile çözülür	100 user = 1 + 100 sorgu (kötü) vs 2 sorgu (iyi)
Transaction	Birden fazla DB işlemini atomik yapma — ya hepsi ya hiçbiri	Transfer: bakiye düş + bakiye ekle
Index	Sorgu hızını artırmak için sütunlara oluşturulan arama yapısı	CREATE INDEX idx_email ON users(email)

Güvenlik & Auth (Security)

Terim	Açıklama	Örnek
Authentication (AuthN)	Kullanıcı kimlik doğrulama — "sen kimsin?"	Login, register, JWT token
Authorization (AuthZ)	Yetkilendirme — "bunu yapabilir misin?"	Role-based (admin/user), policy/gate
JWT	JSON Web Token — stateless token tabanlı kimlik doğrulama	header.payload.signature
OAuth 2.0	Üçüncü parti login protokolü	Google/GitHub/Facebook ile giriş
CSRF	Cross-Site Request Forgery — form sahteciliği saldırısı	Token ile korunur
XSS	Cross-Site Scripting — zararlı script enjeksiyonu	Input sanitization + escaping
CORS	Cross-Origin Resource Sharing — farklı domain'den API erişim izni	Access-Control-Allow-Origin header
Rate Limiting	Belirli sürede maksimum istek sayısını sınırlama	60 istek/dakika
Hashing	Tek yönlü şifreleme — şifreler hash'lenir, çözülemez	bcrypt, argon2

Performans & Ölçeklendirme (Performance)

Terim	Açıklama	Örnek
Caching	Sık erişilen verileri önbelleğe alma	Redis, Memcached, HTTP cache
Queue / Job	Uzun süren işlemleri arka planda çalıştırma	Email gönderme, resim işleme, PDF oluşturma
Pagination	Büyük veri setlerini sayfalara bölme	?page=2&per_page=20
Load Balancing	Trafiği birden fazla sunucuya dağıtma	Nginx, HAProxy
Horizontal Scaling	Daha fazla sunucu ekleyerek ölçeklendirme	1 sunucu → 5 sunucu

Test (Testing)

Terim	Açıklama	Örnek
Unit Test	Tek bir fonksiyon/method'u izole test etme	test_calculate_total()
Integration Test	Birden fazla bileşeni birlikte test etme	API endpoint + DB testi
E2E Test	Uygulamayı kullanıcı gibi uçtan uca test etme	Cypress, Playwright
Mock	Gerçek bağımlılık yerine sahte nesne kullanma	DB yerine in-memory, API yerine fake
Factory	Test verisi oluşturmak için şablon	User::factory()->count(10)->create()
TDD	Test-Driven Development — önce test yaz, sonra kodu yaz	Red → Green → Refactor

---

İlgili Rehberler (Related Guides)

Backend

• Yazılım Mimarisi
• API Development
• Laravel Rehberi
• ASP.NET Core Guide
• Node.js Rehberi
• Python Rehberi
• AI & LLM

Diğer Kategoriler (Other Categories)

• Frontend Genel Bakış
• Veritabanı Genel Bakış
• DevOps Genel Bakış
• Teknoloji Genel Bakış