DevOps & Tools Genel Bakış (Overview)

Giriş (Introduction)

Bu kategori, yazılım geliştirme sürecinin altyapısını oluşturan araç ve teknolojileri kapsar. Modern bir yazılım projesinde kod yazmak tek başına yeterli değildir; kodun versiyonlanması, çalıştırılacağı ortamın hazırlanması, sunuculara dağıtılması ve tüm bu süreçlerin otomasyonu gerekir.

Bu rehber grubunda aşağıdaki konular ele alınmaktadır:

• Geliştirme Ortamı: Kod editörleri, terminal araçları ve verimli çalışma düzenleri
• Versiyon Kontrolü (Version Control): Kaynak kodun takibi, dallandırma stratejileri ve ekip içi iş birliği
• Konteynerizasyon (Containerization): Uygulamaların izole ortamlarda paketlenmesi ve taşınabilir hale getirilmesi
• Sunucu Yönetimi (Server Management): Linux tabanlı sunucuların kurulumu, yapılandırması ve bakımı

Amaç, bir geliştiricinin "kodumu yazdım, şimdi ne yapacağım?" sorusuna sistematik bir cevap sunmaktır.

---

Araç Karşılaştırma Tablosu (Tool Comparison)

Aşağıdaki tablo, bu kategoride ele alınan temel araçları özetlemektedir.

Araç	Ne İçin Kullanılır	Zorunluluk Seviyesi	Öğrenme Eğrisi	Alternatifler
Git	Versiyon kontrolü, kod takibi, ekip iş birliği	Zorunlu	Orta	SVN, Mercurial
Docker	Konteynerizasyon, izole geliştirme ortamı	Yüksek	Orta-Yüksek	Podman, LXC
Ubuntu/Linux	Sunucu yönetimi, geliştirme ortamı	Yüksek	Orta	CentOS, Debian
VS Code	Kod editörü, hata ayıklama, eklenti ekosistemi	Önerilen	Düşük	JetBrains, Vim, Sublime
Terminal	Komut satırı işlemleri, otomasyon, betik yazımı	Zorunlu	Orta	PowerShell (Windows)

Zorunluluk seviyeleri hakkında:

• Zorunlu: Her geliştiricinin bilmesi gereken, alternatifi olmayan beceriler
• Yüksek: Profesyonel projelerde neredeyse standart, öğrenmemek dezavantaj oluşturur
• Önerilen: Verimlilik artırır ancak farklı tercihler yapılabilir

---

DevOps Öğrenme Yol Haritası (Learning Roadmap)

Aşağıdaki sıralama, bir geliştiricinin DevOps becerilerini adım adım inşa etmesi için önerilen yolu göstermektedir. Her adım bir öncekinin üzerine kuruludur.

Adım 1: Terminal Temelleri (Terminal Basics)

Komut satırını rahat kullanabilmek tüm sonraki adımların ön koşuludur. Dosya sistemi gezinme, dosya işlemleri, süreç yönetimi ve temel betik yazımı bu aşamada öğrenilmelidir.

• Temel komutlar: cd, ls, cp, mv, rm, mkdir, cat, grep
• Dosya izinleri ve kullanıcı yönetimi
• Pipe ve yönlendirme operatörleri
• Ortam değişkenleri

Adım 2: Git

Versiyon kontrolü, bireysel projelerde bile vazgeçilmezdir. Commit, branch, merge ve conflict çözme işlemlerini öğrenmek gerekir.

• git init, git clone, git add, git commit
• Dallandırma: git branch, git checkout, git merge
• Uzak depo işlemleri: git push, git pull, git fetch
• Çatışma çözümü (conflict resolution) ve rebase stratejileri

Adım 3: VS Code

Editörü verimli kullanmak geliştirme hızını doğrudan etkiler. Kısayollar, eklentiler ve entegre terminal kullanımı bu aşamada ele alınır.

• Temel kısayollar ve çoklu imleç kullanımı
• Eklenti yönetimi (ESLint, Prettier, GitLens vb.)
• Entegre terminal ve hata ayıklama araçları
• Çalışma alanı yapılandırması

Adım 4: Docker

Uygulamaların izole ortamlarda çalıştırılması, "benim makinemde çalışıyor" sorununu ortadan kaldırır.

• Dockerfile yazımı ve imaj oluşturma
• Konteyner yaşam döngüsü: docker run, docker stop, docker rm
• Docker Compose ile çoklu konteyner yönetimi
• Volume ve ağ yapılandırması

Adım 5: Linux/Ubuntu

Üretim sunucuları büyük çoğunlukla Linux tabanlıdır. Temel sistem yönetimi bilgisi sunucu işlemleri için gereklidir.

• Paket yönetimi: apt update, apt install
• Servis yönetimi: systemctl
• Güvenlik duvarı yapılandırması: ufw
• SSH bağlantısı ve anahtar yönetimi

Adım 6: CI/CD (Sürekli Entegrasyon / Sürekli Dağıtım)

Sürekli entegrasyon ve sürekli dağıtım, kod değişikliklerinin otomatik olarak test edilmesini ve yayınlanmasını sağlar.

• GitHub Actions veya GitLab CI temelleri
• Pipeline tanımlama ve aşamalar
• Otomatik test ve dağıtım süreçleri

Adım 7: Nginx

Web sunucusu ve ters proxy olarak Nginx, uygulamaların dünyaya açılmasında kritik rol oynar.

• Temel yapılandırma ve sanal sunucu tanımları
• Ters proxy ayarları
• SSL/TLS sertifika yönetimi (Let's Encrypt)
• Yük dengeleme temelleri

Adım 8: Kubernetes (İleri Seviye / Advanced)

Büyük ölçekli projelerde konteynerlerin orkestasyonu için kullanılır. Docker bilgisi ön koşuldur.

• Pod, Service, Deployment kavramları
• kubectl temel komutları
• Helm ile paket yönetimi
• Ölçeklendirme ve izleme

---

Ne Zaman Ne Kullanılır - Karar Ağacı (Decision Tree)

Projenizin ihtiyacına göre hangi aracı kullanacağınızı belirlemek için aşağıdaki karar ağacını takip edebilirsiniz.

Versiyon Kontrolü Gerekiyor mu?

Evet -- Git kullanın. Bu tartışmaya açık değildir; her projede, her zaman Git kullanılmalıdır. Bireysel projede bile commit geçmişi hayat kurtarır.

Geliştirme Ortamı Tutarsızlığı Var mı?

Evet -- Docker kullanın. "Benim makinemde çalışıyor" sorunuyla karşılaşıyorsanız, Docker Compose ile tüm bağımlılıkları tanımlayın. Ekipteki herkes aynı ortamda çalışsın.

Uygulamayı Sunucuya Yayınlamak mı İstiyorsunuz?

Evet -- Ubuntu + Nginx kombinasyonunu kullanın. Ubuntu sunucu işletim sistemi olarak, Nginx ise web sunucusu veya ters proxy olarak görev yapar.

Verimli Bir Kod Editörüne İhtiyacınız Var mı?

Evet -- VS Code kullanın. Ücretsiz, hafif, geniş eklenti desteği ve entegre terminal ile en yaygın tercih. Farklı bir editör tercih etmenizde sakınca yoktur ancak VS Code ekosistemi çok geniştir.

Birden Fazla Konteyner Yönetmeniz mi Gerekiyor?

• Az sayıda konteyner -- Docker Compose yeterlidir.
• Büyük ölçekli, üretim ortamı -- Kubernetes kullanın. Otomatik ölçeklendirme, kendini iyileştirme ve sürüm geçişi gibi özelliklere ihtiyacınız varsa Kubernetes doğru seçimdir.

Dağıtım Sürecini Otomatikleştirmek mi İstiyorsunuz?

Evet -- CI/CD pipeline kurun. GitHub Actions, GitLab CI veya Jenkins ile her push işleminde testleri otomatik çalıştırın ve başarılı olursa üretim ortamına dağıtın.

---

Rehber Haritası (Guide Map)

Aşağıdaki tablo, bu kategorideki mevcut rehberleri ve kapsadıkları konuları özetlemektedir.

Rehber	Dosya	Kapsam	Seviye
Git Notları	git-notes.md	Temel ve ileri Git komutları, dallandırma stratejileri, çatışma çözümü	Başlangıç - Orta
Docker Rehberi	docker-guide.md	Dockerfile, Docker Compose, volume yönetimi, ağ yapılandırması	Başlangıç - Orta
Ubuntu Geliştirici Rehberi	ubuntu-full-developer-guide.md	Sunucu kurulumu, paket yönetimi, servis yapılandırması, güvenlik	Başlangıç - İleri
VS Code Rehberi	vscode-guide.md	Kısayollar, eklentiler, hata ayıklama, çalışma alanı ayarları	Başlangıç
Terminal ve Kısa Yollar	universal-shortcuts.md	Terminal komutları, kısayollar, verimlilik ipuçları	Başlangıç

Önerilen okuma sırası:

1. Terminal ve Kısa Yollar -- temel komut satırı becerileri
2. Git Notları -- versiyon kontrolü temelleri
3. VS Code Rehberi -- editör verimliliği
4. Docker Rehberi -- konteynerizasyon
5. Ubuntu Geliştirici Rehberi -- sunucu yönetimi

---

Terim Sözlüğü (Glossary)

Konteyner & Altyapı (Container & Infrastructure)

Terim	Açıklama	Örnek
Container	Uygulamayı ve bağımlılıklarını izole çalıştıran hafif paket	Docker container
Image	Container'ın salt okunur şablonu — Dockerfile'dan oluşur	node:20-alpine, php:8.3-fpm
Dockerfile	Image oluşturmak için talimat dosyası	FROM, RUN, COPY, CMD
Docker Compose	Çoklu container'ı birlikte yönetme aracı	docker compose up -d
Volume	Container verisini kalıcı saklama	Database verileri, upload dosyaları
Orchestration	Container'ları otomatik yönetme, ölçeklendirme	Kubernetes, Docker Swarm
Pod	Kubernetes'te en küçük deploy birimi — 1+ container	kubectl get pods
Cluster	Birden fazla sunucunun birlikte çalışması	Kubernetes cluster

Versiyon Kontrol (Version Control)

Terim	Açıklama	Örnek
Repository (Repo)	Proje dosyalarının versiyon geçmişiyle saklandığı depo	GitHub, GitLab, Bitbucket
Branch	Ana koddan ayrılan bağımsız geliştirme kolu	feature/login, bugfix/header
Commit	Değişikliklerin anlık görüntüsü + açıklama mesajı	git commit -m "feat: login eklendi"
Merge	İki branch'i birleştirme	git merge feature/login
Rebase	Commit geçmişini yeniden düzenleme — temiz tarihçe	git rebase main
Pull Request (PR)	Kod inceleme ve birleştirme talebi	GitHub PR, GitLab MR
Stash	Değişiklikleri geçici olarak saklama	git stash → git stash pop
Tag	Belirli commit'i etiketleme — sürüm numarası	v1.0.0, v2.1.3

CI/CD & Deployment

Terim	Açıklama	Örnek
CI	Continuous Integration — kod her push'ta otomatik test	GitHub Actions, Jenkins
CD	Continuous Deployment — test geçen kod otomatik deploy	Vercel, Netlify, AWS
Pipeline	CI/CD adımlarının sıralı akışı	lint → test → build → deploy
Artifact	Build sonucu oluşan dağıtılabilir dosya	.tar.gz, Docker image, .deb
Environment	Uygulamanın çalıştığı ortam	development, staging, production
Blue-Green	İki ortam arası kesintisiz geçiş	Eski → Yeni, sorun olursa geri dön
Rollback	Problemli deploy'u geri alma	Önceki sürüme dönme
Secret	Gizli bilgi — şifre, API key, token	.env, GitHub Secrets, Vault

Sunucu & Network (Server & Network)

Terim	Açıklama	Örnek
Reverse Proxy	İstekleri arka plan sunuculara yönlendiren aracı	Nginx, Caddy, Traefik
Load Balancer	Trafiği birden fazla sunucuya dağıtma	Round-robin, least connections
SSL/TLS	HTTPS şifreleme — veri güvenliği	Let's Encrypt sertifikası
DNS	Domain Name System — alan adını IP'ye çevirme	fahriaydin.dev → 123.45.67.89
Firewall	Ağ trafiğini filtreleyen güvenlik duvarı	UFW, iptables
SSH	Secure Shell — şifreli uzak sunucu erişimi	ssh user@sunucu
Port	Uygulamanın dinlediği ağ noktası	HTTP: 80, HTTPS: 443, MySQL: 3306
Daemon	Arka planda sürekli çalışan servis	dockerd, nginx, sshd
Cron	Zamanlanmış görev çalıştırıcı	0 3 * * * /backup.sh (her gece 3:00)

---

İlgili Rehberler (Related Guides)

DevOps & Tools

• Git Notları
• Docker Rehberi
• Kubernetes
• Nginx Rehberi
• Linux CLI
• Deployment & Hosting
• Ubuntu Rehberi
• VS Code Rehberi
• Regex Rehberi

Diğer Kategoriler (Other Categories)

• Backend Genel Bakış
• Frontend Genel Bakış
• Veritabanı Genel Bakış
• Teknoloji Genel Bakış