Veritabanı Rehberi / Database Reference Guide

Comprehensive guide covering MySQL, PostgreSQL, SQLite, MSSQL, and MongoDB. Kurulum, CRUD, sorgular, indeksler, yedekleme ve ORM entegrasyonları.

Genel Bakış (Overview)

Veritabanı Türleri (Database Types)

Type	Description	Examples
SQL (Relational)	Structured tables with rows/columns, strict schema, ACID compliance	MySQL, PostgreSQL, SQLite, MSSQL
NoSQL (Document)	Flexible schema, JSON-like documents, horizontal scaling	MongoDB, CouchDB, DynamoDB

Karşılaştırma Tablosu (Comparison Table)

Feature	MySQL	PostgreSQL	SQLite	MSSQL	MongoDB
Type	Relational	Relational	Relational	Relational	Document (NoSQL)
License	GPL v2	PostgreSQL (MIT-like)	Public Domain	Commercial	SSPL
Default Port	3306	5432	N/A (file)	1433	27017
Max DB Size	256 TB	Unlimited	281 TB	524 PB	Unlimited
JSON Support	JSON type	JSONB (binary, indexed)	JSON functions	JSON type	Native
Full-text Search	FULLTEXT index	tsvector + GIN	FTS5 extension	Full-text catalog	Text index
Replication	Primary-Replica	Streaming + Logical	N/A	Always On	Replica Set
Best For	Web apps, CMS	Analytics, GIS, complex queries	Embedded, mobile, dev	Enterprise, .NET	Real-time, flexible schema
ACID	Yes (InnoDB)	Yes	Yes	Yes	Yes (4.0+)

Hangisini Ne Zaman Kullan? (When to Use Which?)

MySQL: Web uygulamaları, WordPress, Laravel projeleri, yüksek okuma performansı
PostgreSQL: Karmaşık sorgular, JSONB işlemleri, GIS/harita verileri, analitik
SQLite: Mobil uygulamalar, prototipleme, embedded sistemler, test ortamları
MSSQL: Kurumsal .NET uygulamaları, Windows Server ekosistemi, BI/raporlama
MongoDB: Hızlı prototipleme, esnek şema, real-time analytics, IoT veri toplama

ORM Karşılaştırma Tablosu (ORM Comparison Table)

Feature	Eloquent (Laravel)	Entity Framework (.NET)	Prisma (Node.js)	SQLAlchemy (Python)	Django ORM
Language	PHP	C#	TypeScript/JS	Python	Python
Pattern	Active Record	Data Mapper / DbContext	Schema-first	Unit of Work	Active Record
Migration	Built-in	EF Migrations	Prisma Migrate	Alembic	Built-in
Raw SQL	`DB::select()`	`FromSqlRaw()`	`$queryRaw`	`session.execute()`	`raw()`

Bağlantı Ayarları (Connection Config)

Eloquent (Laravel / PHP)

bash

# .env
DB_CONNECTION=mysql
DB_HOST=127.0.0.1
DB_PORT=3306
DB_DATABASE=myapp
DB_USERNAME=appuser
DB_PASSWORD=secret123

php

// Basit CRUD
$users = User::where('age', '>', 25)->orderBy('name')->get();
$user = User::create(['name' => 'Ali', 'email' => 'ali@test.com', 'age' => 28]);
$user->update(['age' => 29]);
$user->delete();

Entity Framework (.NET / C#)

csharp

// appsettings.json
// "ConnectionStrings": { "Default": "Server=localhost;Database=myapp;..." }

// CRUD
var users = db.Users.Where(u => u.Age > 25).OrderBy(u => u.Name).ToList();
db.Users.Add(new User { Name = "Ali", Email = "ali@test.com", Age = 28 });
db.SaveChanges();

Prisma (Node.js / TypeScript)

javascript

// schema.prisma
// datasource db { provider = "postgresql" url = env("DATABASE_URL") }

// CRUD
const users = await prisma.user.findMany({
    where: { age: { gt: 25 } },
    orderBy: { name: 'asc' }
});
const user = await prisma.user.create({
    data: { name: 'Ali', email: 'ali@test.com', age: 28 }
});
await prisma.user.update({ where: { id: 1 }, data: { age: 29 } });
await prisma.user.delete({ where: { id: 1 } });

SQLAlchemy (Python)

python

from sqlalchemy import create_engine, Column, Integer, String
from sqlalchemy.orm import declarative_base, Session

engine = create_engine('postgresql://appuser:secret123@localhost:5432/myapp')
Base = declarative_base()

class User(Base):
    __tablename__ = 'users'
    id = Column(Integer, primary_key=True)
    name = Column(String(100), nullable=False)
    email = Column(String(150), unique=True, nullable=False)
    age = Column(Integer, default=0)

# CRUD
with Session(engine) as session:
    session.add(User(name='Ali', email='ali@test.com', age=28))
    session.commit()
    users = session.query(User).filter(User.age > 25).order_by(User.name).all()

Django ORM

python

# models.py
from django.db import models

class User(models.Model):
    name = models.CharField(max_length=100)
    email = models.EmailField(unique=True)
    age = models.IntegerField(default=0)

    class Meta:
        db_table = 'users'

# CRUD
User.objects.create(name='Ali', email='ali@test.com', age=28)
users = User.objects.filter(age__gt=25).order_by('name')
User.objects.filter(id=1).update(age=29)
User.objects.filter(id=1).delete()

Hızlı Referans (Quick Reference)

SQL Syntax Karşılaştırma Tablosu

Operation	MySQL	PostgreSQL	SQLite	MSSQL
Auto ID	`AUTO_INCREMENT`	`SERIAL` / `GENERATED ALWAYS AS IDENTITY`	`AUTOINCREMENT`	`IDENTITY(1,1)`
Current time	`NOW()`	`NOW()` / `CURRENT_TIMESTAMP`	`datetime('now')`	`GETDATE()` / `SYSDATETIME()`
Limit rows	`LIMIT 10`	`LIMIT 10`	`LIMIT 10`	`TOP 10` / `OFFSET..FETCH`
Upsert	`ON DUPLICATE KEY UPDATE`	`ON CONFLICT DO UPDATE`	`ON CONFLICT DO UPDATE`	`MERGE`
Boolean	`TINYINT(1)`	`BOOLEAN`	`INTEGER (0/1)`	`BIT`
String concat	`CONCAT(a,b)`	`a \|\| b`	`a \|\| b`	`CONCAT(a,b)` / `a + b`
If null	`IFNULL(a,b)`	`COALESCE(a,b)`	`IFNULL(a,b)`	`ISNULL(a,b)`
JSON type	`JSON`	`JSONB`	`TEXT`	`NVARCHAR(MAX)`
Substring	`SUBSTRING(s,1,3)`	`SUBSTRING(s,1,3)`	`SUBSTR(s,1,3)`	`SUBSTRING(s,1,3)`
Table exists	`SHOW TABLES LIKE 't'`	`\dt` / `pg_tables`	`.tables`	`INFORMATION_SCHEMA.TABLES`

Docker Compose Örnekleri (Docker Compose Examples)

yaml

# docker-compose.yml -- Tum veritabanlari / All databases
version: '3.8'

services:
  mysql:
    image: mysql:8.0
    container_name: mysql-dev
    environment:
      MYSQL_ROOT_PASSWORD: secret123
      MYSQL_DATABASE: myapp
      MYSQL_USER: appuser
      MYSQL_PASSWORD: apppass
    ports:
      - "3306:3306"
    volumes:
      - mysql_data:/var/lib/mysql

  postgres:
    image: postgres:16
    container_name: postgres-dev
    environment:
      POSTGRES_USER: appuser
      POSTGRES_PASSWORD: secret123
      POSTGRES_DB: myapp
    ports:
      - "5432:5432"
    volumes:
      - pg_data:/var/lib/postgresql/data

  mssql:
    image: mcr.microsoft.com/mssql/server:2022-latest
    container_name: mssql-dev
    environment:
      ACCEPT_EULA: "Y"
      MSSQL_SA_PASSWORD: "Strong!Pass123"
      MSSQL_PID: "Developer"
    ports:
      - "1433:1433"
    volumes:
      - mssql_data:/var/opt/mssql

  mongo:
    image: mongo:7
    container_name: mongo-dev
    environment:
      MONGO_INITDB_ROOT_USERNAME: admin
      MONGO_INITDB_ROOT_PASSWORD: secret123
    ports:
      - "27017:27017"
    volumes:
      - mongo_data:/data/db

volumes:
  mysql_data:
  pg_data:
  mssql_data:
  mongo_data:

bash

# Tum servisleri baslat / Start all services
docker compose up -d

# Tek servis baslat / Start single service
docker compose up -d postgres

# Loglar / Logs
docker compose logs -f mysql

# Durdur ve temizle / Stop and clean
docker compose down
docker compose down -v  # Volumeleri de sil

Connection String Formatları (Connection String Formats)

Database	Format
MySQL	`mysql://user:pass@host:3306/dbname`
PostgreSQL	`postgresql://user:pass@host:5432/dbname`
SQLite	`sqlite:///path/to/database.db`
MSSQL	`Server=host;Database=dbname;User Id=user;Password=pass;`
MongoDB	`mongodb://user:pass@host:27017/dbname?authSource=admin`
MSSQL (URL)	`mssql://user:pass@host:1433/dbname`

Framework-Specific Connection Strings

bash

# Laravel (.env)
DB_CONNECTION=mysql
DB_URL=mysql://appuser:secret123@127.0.0.1:3306/myapp

# Django (settings.py) -- see PostgreSQL guide for full config

# Node.js (Prisma .env)
DATABASE_URL="postgresql://appuser:secret123@localhost:5432/myapp?schema=public"

# .NET (appsettings.json)
# "Server=localhost;Database=myapp;User Id=sa;Password=Strong!Pass123;TrustServerCertificate=True;"

# Flask
SQLALCHEMY_DATABASE_URI=postgresql://appuser:secret123@localhost:5432/myapp

Son not / Final note: Bu rehber pratik kullanım için hazırlanmıştır. Her veritabanının resmi dokümantasyonunu da incelemeniz tavsiye edilir.

Terim Sözlüğü (Glossary)

Terim	Açıklama	Örnek
SQL	Structured Query Language — ilişkisel veritabanı sorgu dili	`SELECT * FROM users WHERE id = 1`
NoSQL	İlişkisel olmayan veritabanları — esnek şema	MongoDB, Redis, Cassandra
CRUD	Create, Read, Update, Delete — temel veri işlemleri	INSERT, SELECT, UPDATE, DELETE
Primary Key (PK)	Tablodaki her satırı benzersiz tanımlayan sütun	`id INT PRIMARY KEY`
Foreign Key (FK)	Başka tabloya referans veren sütun — ilişki kurar	`user_id REFERENCES users(id)`
Index	Sorgu hızını artırmak için oluşturulan arama yapısı	B-tree, Hash, GIN, Full-text
JOIN	Birden fazla tabloyu birleştirerek sorgulama	INNER JOIN, LEFT JOIN, RIGHT JOIN
Transaction	Birden fazla işlemi atomik yapma — ya hepsi ya hiçbiri	BEGIN → COMMIT / ROLLBACK
ACID	Atomicity, Consistency, Isolation, Durability — veri güvenilirliği	Transaction garantileri
Schema	Veritabanı yapısı tanımı — tablolar, sütunlar, tipler	`CREATE TABLE users (...)`
Migration	Şema değişikliklerini kod olarak yönetme ve versiyonlama	`php artisan migrate`, Alembic
Seeding	Test/demo verileri ile veritabanını doldurma	Factory, Faker kütüphaneleri
ORM	Object-Relational Mapping — tablo ↔ sınıf eşleştirme	Eloquent, Prisma, Django ORM
Query Builder	SQL yazmadan programatik sorgu oluşturma	`DB::table('users')->where(...)`
Stored Procedure	Veritabanında saklanan önceden derlenmiş SQL fonksiyonu	`CALL calculate_total(order_id)`
Trigger	Belirli olay gerçekleştiğinde otomatik çalışan SQL	INSERT sonrası log kaydı
View	Sanal tablo — karmaşık sorguyu basitleştirme	`CREATE VIEW active_users AS ...`
Materialized View	Fiziksel olarak saklanan view — hızlı okuma, periyodik güncelleme	Raporlama tabloları
Normalization	Veri tekrarını azaltmak için tabloları bölme (1NF, 2NF, 3NF)	Adres bilgisini ayrı tabloya al
Denormalization	Performans için bilerek veri tekrarı ekleme	Sık okunan verileri birleştirme
Replication	Veritabanını birden fazla sunucuya kopyalama	Master-Slave, Read Replica
Sharding	Veriyi yatay olarak parçalara bölme — büyük ölçek	MongoDB sharding, partition by hash
Connection Pooling	Veritabanı bağlantılarını yeniden kullanma — performans	pgBouncer, HikariCP
Soft Delete	Veriyi silmek yerine `deleted_at` ile işaretleme	Geri dönüşüm kutusu mantığı
N+1 Problem	Her kayıt için ayrı sorgu çalışma hatası	Eager loading ile çözülür
Full-text Search	Metin içinde hızlı arama yapma özelliği	`MATCH ... AGAINST`, tsvector
TTL	Time To Live — verinin otomatik silinme süresi	Redis key expiry, MongoDB TTL index
Aggregation	Verileri gruplama ve hesaplama (SUM, COUNT, AVG)	`GROUP BY`, MongoDB pipeline
CTE	Common Table Expression — okunabilir alt sorgu	`WITH active AS (...) SELECT ...`
Window Function	Satır bazlı hesaplama — GROUP BY olmadan	`ROW_NUMBER()`, `RANK()`, `LAG()`

Veritabanı Rehberi / Database Reference Guide

Genel Bakış (Overview)

Veritabanı Türleri (Database Types)

Karşılaştırma Tablosu (Comparison Table)

Hangisini Ne Zaman Kullan? (When to Use Which?)

ORM Karşılaştırma Tablosu (ORM Comparison Table)

Bağlantı Ayarları (Connection Config)

Eloquent (Laravel / PHP)

Entity Framework (.NET / C#)

Prisma (Node.js / TypeScript)

SQLAlchemy (Python)

Django ORM

Hızlı Referans (Quick Reference)

SQL Syntax Karşılaştırma Tablosu

Docker Compose Örnekleri (Docker Compose Examples)

Connection String Formatları (Connection String Formats)

Framework-Specific Connection Strings

Terim Sözlüğü (Glossary)

Veritabanı (Database)

Diğer Kategoriler (Other Categories)

Veritabanı Rehberi / Database Reference Guide ​

Genel Bakış (Overview) ​

Veritabanı Türleri (Database Types) ​

Karşılaştırma Tablosu (Comparison Table) ​

Hangisini Ne Zaman Kullan? (When to Use Which?) ​

ORM Karşılaştırma Tablosu (ORM Comparison Table) ​

Bağlantı Ayarları (Connection Config) ​

Eloquent (Laravel / PHP) ​

Entity Framework (.NET / C#) ​

Prisma (Node.js / TypeScript) ​

SQLAlchemy (Python) ​

Django ORM ​

Hızlı Referans (Quick Reference) ​

SQL Syntax Karşılaştırma Tablosu ​

Docker Compose Örnekleri (Docker Compose Examples) ​

Connection String Formatları (Connection String Formats) ​

Framework-Specific Connection Strings ​

Terim Sözlüğü (Glossary) ​

İlgili Rehberler (Related Guides) ​

Veritabanı (Database) ​

Diğer Kategoriler (Other Categories) ​

Veritabanı Rehberi / Database Reference Guide

Genel Bakış (Overview)

Veritabanı Türleri (Database Types)

Karşılaştırma Tablosu (Comparison Table)

Hangisini Ne Zaman Kullan? (When to Use Which?)

ORM Karşılaştırma Tablosu (ORM Comparison Table)

Bağlantı Ayarları (Connection Config)

Eloquent (Laravel / PHP)

Entity Framework (.NET / C#)

Prisma (Node.js / TypeScript)

SQLAlchemy (Python)

Django ORM

Hızlı Referans (Quick Reference)

SQL Syntax Karşılaştırma Tablosu

Docker Compose Örnekleri (Docker Compose Examples)

Connection String Formatları (Connection String Formats)

Framework-Specific Connection Strings

Terim Sözlüğü (Glossary)

İlgili Rehberler (Related Guides)

Veritabanı (Database)

Diğer Kategoriler (Other Categories)